• Arama

Sultan II. Abdülhamid Han’ın Yaptırdığı En Bilinen 9 Saat Kulesi

Zamana tanıklık etmek... Yol alırken hayatta, anılar biriktirirken, zamana tanıklık etmek gerek. Belki de bu yüzden sürekli fotoğraf çekmek istememiz. Anı dondurup yanımızda taşımak istememiz. Her ne kadar yaş alsak da yıllar öncesine dönüp baktığımızda ben de buradaydım dercesine albümler hazırlamak isteyişimiz. Gittiğiniz bir ören yerinde agorada gezen insanları görmediyseniz, tiyatronun kaveasında oturup sahnesindeki oyunu izlemediyseniz siz zamana tanıklık etmediniz demektir. Bence saat kuleleri tam da bunu anlatır.

Her ne kadar zaman akıp gitse de akrep ve yelkovan yüzyıllar öncesinde  buradaydım şimdi de buradayım yüzyıllar sonra da burada olacağım diye fısıldar bu kez tik tak, tik tak... İlk olarak saat kulesi 1348 yılında İtalya'da yaptırılmıştır. Avrupa’da yaygınlaşan bu akım Osmanlı'da Abdülhamid Han'ın döneminde yükselişe geçmiştir. Aslında hiç gerek yoktu zamanı bu kadar ihtişamlı göstermeye mütevazı geçen hayatlarda zamanı bilmek en çok namaz için gerekliydi. Onun için de muvakkithaneler vardı.

Ama dur bir dakika halkın olmasa da padişahın ihtiyacı vardı zamanın içinde yer almaya "Ben buradayım" demeye. Malum 19.yy son dönem padişahlar için biraz yorucu parayı öyle kolay kolay harcayamaz hem halkın ihtiyacını görmeli hem de  saat kulelerin üzerinde yer alan tuğrasıyla ben buradayım sizin her anınızda varım demeliydi ve  Sultan II. Abdülhamid Han saatlere olan düşkünlüğünden, tahta çıkışının 25.yılı şerefine  Anadolu’daki Valilere saat kulesi yaptırılması fermanını verir. En gözde olanları sıralayacak olursak;

 

1-Yıldız Saat Kulesi

Beşiktaş’ta Yıldız Kompleksinin içerisinde Hamidiye Camii'nin önünde yer aldığından Hamidiye Saat Kulesi olarak da bilinir. Osmanlı ve Neo-Gotik tarzın birleşimiyle meydana gelen saat kulesi 1890 yılında Balyan ailesinden Sarkis Balyan tarafından inşa edilmiştir.  Aşağıdan yukarıya doğru daralarak yükselen saat kulesi yaklaşık yirmi metre yüksekliğinde üç  katlıdır. Köşeleri kırık dört cepheli (sekizgen) inşa edilen yapının en belirgin özelliği ilk katında dört satırlık yazıt ve onun da üzerinde Sultan  II. Abdülhamid’in tuğrasının yer almasıdır.

İkinci kat bitkisel motifli mukarnas ile ilk kattan ayrılarak termometre ve barometre yer almaktadır. Üçüncü katında ise saat ve saat odası yer almaktadır. Saat odasını sivri ve dilimli bir kubbe örter. Dekoratif çatının üzerinde ise bir pusula ve rüzgar gülü yer almaktadır. En son 1993 yılında onarım görmüştür.

 

2-Dolmabahçe Saat Kulesi

Bir milyon iki yüz on beş bin yüz elli kuruşa mal olan saat kulesi 19.yy eseri olup barok ve ampir üslupla inşa edilmiştir. Mimarının Nikoğos Balyan ya da Amira Balyan olduğu bazı kaynaklarda ise ikisinin  birlikte 1895 yılında yaptığı yazmaktadır. Dolmabahçe saat kulesi zamanı göstermenin yanı sıra hava durumu hakkında da bilgi verir kapı hizasında dört tarafa yerleştirilen barometreler havanın Fırtına-Rüzgar-Yağmur-Mütehavvil(değişken)-Eyi hava-Sabit hava olup olmadığını göstermek içindir. 12×12 metrelik alanda aşağıdan  yukarıya doğru daralan kulenin birinci kat pencere alınlıkları zengin bitkisel motiflerle bezenmiştir.

İkinci kat daha sade olup alınlıklarında II. Abdülhamid Han'ın silah ve terazi ekleyerek son şeklini verdiği Osmanlı arması  yer almaktadır. Üçüncü kata parmaklıklı balkon ile geçiş sağlanır. En üst katta ise rüzgar gülü olan külah yer almaktadır. Kuledeki saatler özel olarak Fransa’dan getirilmiştir. Deniz tarafındaki saat diğerlerinden ayrı olarak kurulmaktadır. Saatçibaşı Johann Meyer tarafından takılan saatler 1979 yılında kısmen elektronik sisteme çevrilmiştir ve günümüzde hala çalışmaktadır.

 

3-İzmir Saat Kulesi

Saat kuleleri aynı zamanda bulundukları şehirlerle anılır yani İzmir deyince akla İzmir Saat Kulesinin gelmesi gibi. Sultan II. Abdülhamid Han'ın tahta çıkışının 25.yılını kutlamak amacıyla yaptırılmıştır. İzmir Valisi Kıbrıslı Kamil Paşa, Bahriye mirlivası Said Paşa ve Belediye Reisi Eşref Paşa'nın katkılarıyla yapılmıştır. Beyaz mermerden oluşan platformun üzerine kesme taştan oluşan gövde yerleştirilmiştir. Yirmi beş metre yüksekliğindeki yapı dört katlı olup kolonlar Kuzey Afrika temalıdır. Baklava dilimi kabartmalarına sahip olan saat kulesine dört tane 75 cm çapında saat eklenmiştir. Bu saatler Alman İmparatoru Wilhelm'in hediyesidir. Günümüzde hala çalışmakta olan saatler 1974 yılındaki depremden sonra deprem saati olan 02.04'te 2 yıl sabit kalmıştır. Yapılan onarımlardan sonra saatler  tekrar çalışır hale gelmiştir.

 

4-Bursa Saat Kulesi

Tophane parkının içinde Osman Gazi ve Orhan Gazi türbelerinin yanı başında Bursa'ya hakim bir tepede adeta şehre gelenleri selamlamaktadır. İlk olarak  Sultan Abdülaziz döneminde yangın kulesi olarak yaptırılır 1900lü yıllarda hasar gören kule. II. Abdülhamid Han'ın tahta çıkışının 30.yılında  Vali Reşit Mümtaz Paşa tarafından saat kulesi  olarak ayağa kaldırılır. Yirmi beş metre yüksekliğindeki kuleye dört basamakla çıkılan yuvarlak kemerli ahşap kapıdan girdikten sonra 89 basamakla kuleye ulaşılır. Beş profilli saçak, ana gövdeyi altı parçaya böler. Her bir bölümde ahşap yuvarlak kemerli pencereler yer alır. En üstte ise dört bir yana yerleştirilmiş orijinal olmayan elektronik saatler yer almaktadır.

 

5-Çanakkale Saat Kulesi

II. Abdülhamid Han döneminde 1897yılında İtalyan Konsolosu Vitalis Gaptirole'nin yardımlarıyla şehrin Valisi Cemil Paşa tarafından yapılmıştır. Şehrin merkezine yaptırılan saat kulesi çan kulesiyle birlikte beş  katlıdır. Üzerindeki kitabe Türkçe ‘ye çevrildiğinde kulenin aslında şehre  su getirilmesi amacıyla yaptırıldığı anlaşılıyor. Bu da saat kulelerinin sadece zamanı tanımak amacıyla yapılmadığının aynı zamanda su deposu olarak kullanıldığını göstermektedir. Ayvalık kesme taşından yaptırılan saat kulesinin ilk bölümü balkon olup diğerleri silme taştan oluşmaktadır. Çan kulesinin altında ise dört tarafa yerleştirilmiş saatler bulunmaktadır. Aşağıdan yukarıya doğru daralan saat kulesinin tepesindeki çan ise yangının şehre haber verilmesi yangından herkesin haberdar olmasını sağlamak içindir.

 

6-Kayseri Saat Kulesi

II. Abdülhamid'in fermanıyla Kayseri mutasarrıfı Haydar Bey döneminde masrafları Muhasebe-i Haususiye (Özel İdare) karşılanarak 1906 yılında yaptırılmıştır. Diğer saat kulelerinden yanındaki muvakkithanesiyle farklılık göstermekte olup Cumhuriyet meydanında yer almaktadır. Kare planlı on metre yüksekliğindeki yapı 3 kata ayrılır. Piramidal külah ile örtülü olup üzerinde yönleri gösteren rüzgar gülü yer almaktadır. Kuzeybatı köşesinde yer alan muvakkithaneye kuzey kapısından girilir ve üçgen alınlıklar üzeri çinko külah ile örtülüdür. Muvakkithane gerçekten de kullanıldı mı bilinmiyor ama yapı  askeri işlemler için kullanılmıştır ve Atatürk 13 Ekim1924'te Kayseri'ye geldiğinde halkı buradan selamlamıştır.

 

7-Bilecik Saat Kulesi

Sultan II Abdülhamid'in Bilecik ve Söğüt'e olan sevdası bilinir. Bilecik ve Söğüt’te Yunan istilası sonrası ayakta duran çoğu eser Sultan II. Abdülhamid’e aittir. Saat kulesi de II. Abdülhamid’in emriyle Ertuğrul mutasarrıfı Musa Kazım Bey tarafından 1907 yılında yaptırılmıştır. Moloz taş, kesme taş ve ahşabın bir arada kullanılmasıyla oluşan saat kulesi ipek yoluna hakim bir nokta üzerinde İstasyon caddesinde İdadi mektebinin (Bugünkü Belediye Binası) hemen yanında yer almaktadır.

On beş metre yüksekliğindeki yapının ilk iki katı köşeleri kesme, cephesi moloz taştan oluşur üstteki iki katı ise ahşaptan oluşmaktadır. Yuvarlak kemerli kapısı bulunan yapının üst katında da yuvarlak kemerli penceresi ve balkonu bulunur. Ahşaptan oluşan bir üst katta ise her yönde kare kadranlı birer saat bulunur. ve üzeri piramidal külah ile örtülüdür.    

 

8-İzmit Saat kulesi

Sultan II. Abdülhamid Han'ın emriyle İzmit mutasarrıfı Musa Kazım bey tarafından 1902 yılında Neoklasik formda Hereke ve Tavşancıldan getirilen traverten taşlardan yapılmıştır. Mimarının Vedat Tekin ya da bazı kaynaklarda da Mihran Azaryan olduğu yazmaktadır. Kare planlı olup dört kattan oluşan kulenin üç yüzü mermer motifli çeşmelerle donatılmıştır. On altı metre yüksekliğindeki kulenin birinci katındaki sebiller dikkat çekicidir  sebillerin üzerinde ay yıldız motifi ve kuşaklarında ise saat kulesinin kitabesi yer almaktadır. İkinci katta ise dönemin üslubunu yansıtan kibar korkulukları olan balkonu bulunur. Üçüncü katta her cephede kaş kemerli pencereleri bulunur. Pencerelerin alt kısmında ise II. Abdülhamid’in tuğrası yer almaktadır. Dördüncü katta saat odası yer alır ve bir de her saat başı uyarısı veren mekanizması bulunmaktadır. Kilise çanı tonu olarak algılanmaması için özel bir ton üretilmiştir. Dördüncü kat cephelerinde 80 cm. kadranı olan saatler yer almaktadır. İnce sivri külah ile saat odası örtülmüştür. Her katında farklı mimari uygulamaların denendiği saat kulesi aynı zamanda İzmit'in sembolüdür.

 

9-Kastamonu Saat Kulesi

Kastamonu saat kulesi aynı zamanda 134 yıldır Sürgün Saat olarak da bilinir. Şehrin doğusunda Sarayüstü tepesinde şehre hakim bir noktada bulunan Saat Kulesi 1885 yılında II. Abdülhamit'in emriyle Vali Abdurrahman Nurettin Paşa tarafından yaptırılmıştır. On iki metre  yüksekliğindeki saat kulesi 3 katlı olup açık sarı ve açık yeşil renkte kesme taştan yapılmıştır çan kulesinin üzeri piramidal külah ile örtülüdür.

Efsaneye göre İstanbul Saray Burnu'nda bulunan saat zamansız çalan çanından dolayı Padişahın cariyelerinden birinin çocuğunu düşürmesine sebep olur ve İstanbul'dan Kastamonu'ya sürgün edilir. Tüm Kastamonu’yu yukarıdan gözetlemeye devam eden kule şehrin en önemli yapılarından biridir.

Evet, zaman akıp giderken saat kuleleri sizce de en büyük tanıkları değiller mi? İster şehre gittiğinizde saat kulelerini ziyaret edin ister saat kulelerini  görmek için şehre gidin. Nihayetinde zamana tanıklık etmeyi unutmayın.

E-Bülten Üyeliği
X
SÖZLEŞME

Bu internet sitesine girilmesi veya mobil uygulamanın kullanılması sitenin ya da sitedeki bilgilerin ve diğer verilerin programların vs. kullanılması sebebiyle, sözleşmenin ihlali, haksız fiil, ya da başkaca sebeplere binaen, doğabilecek doğrudan ya da dolaylı hiçbir zararlardan ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını, tarafımdan internet sitesinde E-Bültene üye olmak için veya başkaca bir sebeple verdiğim kişisel verileri, özellikle de isim, adres, telefon numarası, e-posta adresi, banka bilgisi, yaş ve cinsiyetle ilgili benzeri bilgileri kendi rızam ile paylaştığımı, ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun nin bu bilgileri kullanmasına muvafakat ettiğimi, bu bilgilerin 3.gerçek ve/veya tüzel kişilerin eline geçmesi ve bu şekilde olumsuz yönde kullanılması halinde ve/veya bu bilgilerin başkaca kişiler ile paylaşılması halinde ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını gayri kabili rücu, kabul, beyan ve taahhüt ederim.