• Arama

Lalenin Orta Asya'dan Başlayıp Anadolu ve Avrupa'ya Uzanan Serüveni

Anavatanı Orta Asya olarak bilinen ve zambakgiller familyasından bir çeşit süs bitkisi şeklinde tanımlanan ancak; manevi değeri tanımından çok daha farklı bir boyuta ulaşan bir çiçek türünden bahsetmek istiyorum sizlere. Bahsi geçen bu bitki türü hepimizin bildiği bilhassa bahar aylarında karşımıza çıkan laledir.

İlk defa Selçuklular ile Anadolu’ya geldiği düşünülen bu çiçek, XII. yüzyıldan itibaren tarih sahnesine adını yazdırmış ve çinilerden çeşitli eserlere, giyim kuşam ve ev eşyalarından mezar taşlarına kadar birçok yerde görebileceğimiz şekilde kabul görmüştür.

Sadece Selçuklular ile de sınırlandırmak mümkün değildir. Yapılan arkeolojik araştırmalar neticesinde M.Ö 5 ve 4. Yüzyıllarda Pazırık Kurganından çıkarılan ve aynı şekilde Uygur döneminden kalma lale motifleri bu bitki türünün ne kadar eski bir geçmişe sahip olduğunun birer tarihi kanıtlarıdır.

En çok Osmanlı zamanında bilhassa da XVI. Yüzyılda kullanılan lale motifleri adeta Osmanlıyla bütünleşmiştir. İstanbul’un fethinden hemen sonraları Fatih Sultan Mehmet’in lale bahçelerinin yaptırılması emrini vermiş olması Osmanlıyla lale kültürünün bütünlemesinde öyle sanıyoruz ki en büyük faktör olmalıdır.

Peki, bu çiçeğin bu kadar seviliyor olmasının özel bir nedeni var mıdır?

(Yukarıdaki resim Bursa Büyükşehir Belediyesi Arşivinden alıntıdır.) Lale, Arapça yazıldığında ebced hesabına göre Allah yazımı ile aynı rakama yani; altmışaltı rakamına tekabül etmesi, halk arasında farklı ama güzel deyimlerin oluşmasını da sağlamıştır. Öyle ki; ‘ İşini altmış altıya bağlamak.’ , ‘İşin altmış altıya kalması’ gibi bir çok deyim sufîler arasında kullanılagelmiştir. Lalenin tersten yazımı da hilal yani ay manasına gelmektedir. Hilalin Osmanlı ile manevi bir bağının olmasını az çok buradan da anlayabiliyoruz.

Lale biraz dikkat edecek olursak tek tohumlu bir çiçektir. Allah’ın varlığını, birliğini ve yegâne oluşunu simgelemesi onun tefekkürü hatırlatan bir çiçek olmasını ve zaman içinde daha da değer kazanmasını sağlamıştır. Bu durum bilhassa III. Ahmet zamanında (yani Lale devrinde)  lalenin binden fazla renginin denenmesine ve fiyatının yaklaşık bin altına kadar çıkmasına sebebiyet vermiştir.

Laleden bu kadar bahsederken ne oldu da Hollanda bu konuda önder oldu diye düşünmeden edemiyoruz. Aslında Avrupa’nın laleyi keşfetmesi XVI. Yüzyılın ikinci yarısındadır. Avusturya-Macaristan Büyükelçisi tarafından Avrupa’ya götürülen lale tohumları bitki bilimcisi olan arkadaşı Carolus Clusius’a incelenmesi maksatla gönderilir. Önce deneme maksadıyla yetiştirilen lale, kısa sürede Hollanda’ya tanıtılır ve bilahare Avrupa’da aranan bir meta haline gelir.

Lale Endüstrisi’nin temellerini bu şekilde sağlamlaştıran Hollanda, ihtiyaca cevap veremeyecek kadar çok talep aldığı için lale tohumlarını melezleştirir ve böylece Osmanlı’dan daha fazla lale tohumu üretir hale gelir. Elbette durum hep böyle devam etmez. Avrupa’da Lale tüccarlarının bir lale soğanına dokuz bin altına kadar rakamlar talep ediyor olması yavaş yavaş tepkilere yol açmış ve tüccarlar farklı işlere yönelmiş böylece son sürat başlamış olan üretim çılgınlığı yine son sürat sona ermiş olur. Lalenin yer aldığı güzel bir beyitle tamam etmek gerekirse;

Subh dem dönse n'ola mihr-i cemale lale,

Oldu mazhar-ı aded-i ismi celale "Lale". (Ref'i Kâlâyi)

E-Bülten Üyeliği
X
SÖZLEŞME

Bu internet sitesine girilmesi veya mobil uygulamanın kullanılması sitenin ya da sitedeki bilgilerin ve diğer verilerin programların vs. kullanılması sebebiyle, sözleşmenin ihlali, haksız fiil, ya da başkaca sebeplere binaen, doğabilecek doğrudan ya da dolaylı hiçbir zararlardan ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını, tarafımdan internet sitesinde E-Bültene üye olmak için veya başkaca bir sebeple verdiğim kişisel verileri, özellikle de isim, adres, telefon numarası, e-posta adresi, banka bilgisi, yaş ve cinsiyetle ilgili benzeri bilgileri kendi rızam ile paylaştığımı, ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun nin bu bilgileri kullanmasına muvafakat ettiğimi, bu bilgilerin 3.gerçek ve/veya tüzel kişilerin eline geçmesi ve bu şekilde olumsuz yönde kullanılması halinde ve/veya bu bilgilerin başkaca kişiler ile paylaşılması halinde ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını gayri kabili rücu, kabul, beyan ve taahhüt ederim.