Yunan mitolojisinde adı geçen yaratıklar ve canavarlar hangileridir? Mitolojideki canavarlar ve efsanevi yaratıkların adının geçtiği efsaneler nelerdir?
Mitolojide anlatılan hikayelerin çoğu tanrılarla başlar. Aslında sahnenin en unutulmayan karakterleri çoğu zaman onlar değildir.
Gölgenin içinde kalan, bir kapıyı bekleyen, bir yolculuğu yarıda kesen ya da bir kahramanın kaderini değiştiren yaratıklar vardır. Bazıları yeraltı dünyasının kapısında durur, bazıları denizlerin ortasında bekler, bazıları ise doğanın içinde sessizce varlığını sürdürür. Kimi korkunun kendisidir, kimi ise bir efsanenin en kritik anında ortaya çıkar.
Mitolojide adı geçen bu yaratıklar sadece canavar değildir. Her biri bir hikayenin parçasıdır. Bir sınavın, bir cezanın ya da bir dönüşümün sembolü olarak karşımıza çıkar.
Peki bu efsanelerde adı geçen en bilinen mitolojik yaratıklar hangileri? Hangi hikayelerde karşımıza çıkarlar ve neden bugün hala anlatılmaya devam ederler?
İşte mitolojinin en dikkat çekici yaratıkları ve onların yer aldığı efsaneler…
1. Kerberos
Kerberos, Hades’in hüküm sürdüğü Ölüler Dünyasının bekçisidir ve aynı zamanda ölüler dünyasına girenin geri dönemeyeceğinin garantisidir. Üç başlı ve yılan kuyruklu olan bu vahşi yaratık, yer altı dünyasına yani Hades’in krallığına giden kapıda bekler. Ekhidna ve Typhoon’un çocuklarından biri olan Kerberos’u yenerek bulunduğu yerden yer yüzüne çıkaran ise Herakles’tir. Herakles’in 12 görevinden sonuncusu olan Kerberos, daha sonra tekrar Tartaros’a gönderilir.
2. Minotor
Boğa başlı, kuyruklu ve insan vücutlu olan Minotor, Girit’te yaşayan ve insan etiyle beslenen bir yaratıktır. Kral Minos’un Poseidon’a kurban edilmesi için gönderilen güçlü, heybetli ve güzel boğayı kurban etmemesi üzerine Poseidon’un cezası ile Minos’un eşi Pasiphane boğaya aşık olur. Pasiphane boğaya öylesine aşık olmuştur ki onunla beraber olmak için yol ararken Mimar Daidalos’a bir inek heykeli yaptırır. Heykelin içine kendi girer ve aşık olduğu boğa ile beraber olur. Bir süre sonrada Minos’un boğası olarak adlandırılan boğa başlı Minotor doğar. Daidalos’a inşa ettirilen Labirent’te yaşamaya başlar.
3. Pegasus
Kanatlı uçan at olarak bildiğimiz Pegasus, yılan saçlı ve bakışlarıyla herkesi taşa çeviren Medusa’nın kanından doğar. Perseus, Medusa’nın başını kestiğinde Khyrasor ile Pegasus ortaya çıkar. Ama Pegasus’u en çok Bellerophontes efsanesinden biliriz. Bellerophontes’in Kimera ile olan mücadelesinde bindiği ve ona yardımcı olan attır.
Bellerophontes Kimera’yı öldürdükten sonra gurur kapılıp Pegasusla Olimpos’a uçmaya başlayınca bir at sineği Pegasus’u ısırır. Can havliyle Bellerophontes’i sırtından atan Pegasus daha sonra bir bir burca dönüşür gökyüzünde.
4. Unicorn
Mitolojideki en masum varlıklardan birisi olan Unicorn, tek boynuz olarak da adlandırılır. Kanının bazı hastalıklara iyi geldiği, ilaç olarak kullanıldığından bahsedilmekle beraber; kanını içenlerin ölümsüz olduğuna da inanılır. Yakalamanın pçok zor olduğu Unicornlar mitolojide olup da gerçekliği en çok tartışılan varlıktır.
5. Kentaur
Kentaurlar belden yukarısı insan, aşağısı ise at şeklinde olan varlıklardır. Ormanlarda yaşayan bu yaratıkları Hera’nın yarattığı düşünülse de bazı kaynaklarda Kronos ve Philyra’dan ortaya çıktıkları da söylenir. Genelde oldukça saldırgan canlılar olsa da aralarında önemli mitolojik hikayelerde rol oynayanlar da vardır.
Herakles’in 12 görevinden biri olan yaban domuzunun yakalanmasında adı geçen Pholos; okçuluk, hekimlik, sanat ve müzik alanında bilge bir kişi olan Kheiron ki Herakles’ten Akhileus’a birçok önemli karakterin eğitiminde rol almıştır; yine Herakles’in ölümüne sebep olacak kanı (iksiri) Deianeria’ya veren Nessos…
6. Medusa
Phorkys ile Keto’nun beraberliğinden doğan Gorgoların arasında ölümlü olan tek kişidir. Çok güzel olan Medusa, Athena Tapınağında Poseidon ile birlikte olur. Bu Poseidon’un zorlamasıyla olsa da kendisine yapılanı saygısızlık sayan Athena tarafından lanetlenir; yılan saçlı, yılan vücutlu ve gözlerine bakanı taş eden bir yaratığa dönüşür. Perseus tarafından öldürülür.
7. Kikloplar
Tek gözü olan devler olarak betimleyebileceğimiz Kiklopların bilinen bir diğer ismi ise Tepegözdür. Tanrılar gibi ölümsüz değil ölümlü olan Kykloplar Zeus Titanlara karşı olan savaşta kullanılır. Zeus’a şimşeği, Poseidon’a yabasını ve Hades’e görünmez başlığı veren Kikloplardır. Demirci, duvarcı ve el işlerinde oldukça maharetli olan Kykloplar Odysseus’un Troya Savaşı sonrası yolculuğunda adı geçen varlıklardır.
8. Kimera (Chimera)
Typhoon ile Ekhidna’nın canavar çocuklarından biridir Kimera. Ağzından alevler saçan, yılan kuyruklu bir aslan. İobates’in Bellerophontes’e vermiş olduğu 3 görevden birisidir Kimera’yı öldürmek. Bellerophontes’te uçan kanatlı atı Pegasus ile yok eder Kimera’yı. Bellerphontes o kadar güçlü atar ki kurşun uçlu mızrağını Kimera yerin altına gömülür. Ağzından saçtığı ateşin bir kısmı da yer üstünde kalır. Çıralı Yanartaş’ta bulunan ateşlerin kaynağıdır aynı zamanda Kimera’nın alevleri… Tabii mitolojik hikayeye göre…
9. Hydra
Kaynak: www.britishmuseum.org/collection/object/G_1842-0407-18
Typhoon ile Ekhidna’nın çocuklarından birisi olan bataklıklar canavarıdır Hydra. Hera’nın Herakles’i ortadan kaldırmak için baktığı bir canavardır. 7 başlı bir yılan olan Hydra’yı Herakles 12 görevini gerçekleştirirken öldürür. Herakles, her kesilen başının yeniden çıktığı ve zehirli kanı olan Hydra’yı öldürünce oklarını da daha ölümcül olması için onun kanına sürer. Belki de bu kanlar ilerde onun da ölmesine sebep olacaktır kim bilir…
10. Nemea Aslanı
Ekhidna’nın kendi yarattığı Orthos ismindeki köpekle beraberliğinden doğan Nemea Aslanı yaşadığı bölgeye korku salan bir yaratıktır. Özellikle Herakles’e karşı Hera tarafından büyütülen bu canavar Herakles’in 12 görevinden ilkidir. Ok, mızrak ve kılıç işlemeyen oldukça sağlam derisinden dolayı Herakles’in boğarak öldürebildiği aslanın postu sonraki görevlerinde Herakles’in en önemli silahı, kalkanı olacaktır.
11. Sirenler
Kaynak: www.britishmuseum.org/collection/object/P_X-3-243
Odysseus hikayesinde adı geçen Sirenler, deniz kızları olarak adlandırılır ve genelde belden aşağısı balık, üstü ise güzel bir kız olarak betimlenen kanatlı varlıklardır. Ancak özellikle Yunan mitolojisinde adı geçen Sirenler, denizcilerin ölüm meleği olarak adlandırılır desek yanlış olmaz sanırım.
Söyledikleri şarkılarla denizcileri mesteden ve onları büyüleyen Sirenler, peşlerinden gidenlerin ölümüne sebep olurlar. Uzun deniz yolculukları içeren Odysseus’un yolculuğu ve Arganautların Seferi gibi efsanelerde Sirenlerle olan mücadelelerden de bahsedilir.
12. Skylla
Sirenler gibi Odysseia’da adı geçen ve mağarada yaşayan korkunç deniz canavarı olarak tanımlanır. Kimi kaynaklara göre Ekhidna ve Typhoon’un çocukları olduğu söylense de farklı söylenceler de vardır. Odysseus Skylla’yı 12 ayaklı, mağarada, yarı toprak altında yaşayan bir canavar olarak tarif eder.
13. Orthros
Geryoneus’un sığır sürülerini koruyan iki başlı köpektir. Ekhidna ve Typhon’un çocuklarından olan Orthros, Herakles sürüleri çalmak için geldiğinde öldürülür. Daha sonra Ekhidna ile Orthros’un beraberliğinden Nemea Aslanı ve Phix doğar.
14. Harpi
Harpilerin en güzel örneklerini Likya’nın en önde gelen kentlerinden olan Ksanthos (Xanthos)’ta bulunan Harpi Anıtı’dır. Ölenlerin ruhlarını taşıyan varlıklar olarak betimlenirler. Şekil olarak sirenleri de andıran Harpiler, Thaumas ile Elektra’nın çocuklarıdır.
15. Ekhidna
Okeanos’un kızı Kallirhoe’nin yaratmış olduğu belden aşağısı bir yılan (Ejderha), yukarısı ise güzel, genç bir kız olan Ekhidna, Typhoon ile olan beraberliğinden birçok yaratığın doğmasına sebep olmuştur. Kerberos, Kimera, Hydra, Orthos, Nemea Aslanı bunların arasında en bilinenleridir.
16. Typhoon
Toprak yani Gaia ile Tartaros’un birleşiminden ortaya çıkan Typhoon ateşler saçan yılan olarak adlandırılır. Yanardağ tanrısı olarak da bahsedilir. Ekhidna ile olan beraberliğinden birçok korkunç yaratık yeryüzünde dehşet saçmıştır.
17. Python
Kaynak: www.britishmuseum.org/collection/object/P_1947-0412-3-13
Python efsanesi, eski ve kadim güçlerin yerini Apollon’un temsil ettiği düzen ve kehanet anlayışına bırakmasını simgeler. Ayrıca Delphi’de görev yapan kahinlere Pythia denmesi de bu mitolojik hikâyeye dayanır.
18. Nymphe
Kaynak: www.britishmuseum.org/collection/object/P_1868-0808-2968
Nympheler, genellikle doğanın canlı ruhları olarak kabul edilir; ırmaklarda, ormanlarda, dağlarda ve deniz kıyılarında yaşarlar. Çoğu kaynakta “küçük tanrıçalar” olarak geçseler de, Zeus’un kızları değillerdir. Kökenleri farklı soy çizgilerine dayanır. Örneğin su perileri olan Naiadlar genellikle Okeanos’un kızları olan Okeanidler arasındandır; dağlarda yaşayan Oreadlar, ağaçların ruhu olan Dryadlar ve denizlerde yaşayan Nereidler de kendi doğa unsurlarıyla ilişkilidir.
Her biri yaşadığı doğa parçasını korur, müzik, dans ve bereketle özdeşleştirilir. Betimlemelerde çoğunlukla satirlerle ya da tanrılara eşlik eden topluluklarda yer alırlar. İçlerinden bazıları—örneğin Kalypso ve Kirke—efsanelerde öne çıkarak kahramanların kaderini etkileyen güçlü figürler haline gelmiştir.
19. Griffon
Griffonlar, mitolojide aslan gövdesi ve kartal başı ile tasvir edilen güçlü yaratıklardır. Bu iki hayvanın birleşimi, onların hem karanın hem de gökyüzünün hakimi olarak görülmesine neden olur. Bu yüzden güç, koruma ve hakimiyetin sembolü olarak kabul edilirler.
Mitolojik anlatılarda griffonlar genellikle altınları ve değerli hazineleri koruyan varlıklar olarak geçer. Özellikle kuzeyde, Hiperborelilerin yaşadığı topraklarda altın madenlerinin bekçisi olduklarına inanılır. Zeus ve Apollon ile ilişkilendirilmeleri de bu güçlü ve kutsal yönleriyle bağlantılıdır.
Antik dönemde griffon figürleri, sadece efsanelerde değil, sanat eserlerinde ve mimaride de koruyucu bir sembol olarak kullanılmıştır.
20. Geryon
Kaynak: www.britishmuseum.org/collection/object/P_1948-0410-4-68
Khyrsaor ile Kallirhoe’nin beraberliğinden doğan Geryon üç gövdeli bir dev olarak tasvir edilir. Eritheis Kralı olan Geryon’un sığır sürüleri vardır ki Herakles’in görevlerinden birisi de bu sürüleri çalmaktır. Geryon ve köpeği üç başlı köpeği Orthros Herakles tarafından öldürülür. Bu efsane aynı zamanda Cebelitarık Boğazı’nın oluştuğu hikayedir.
21. Satirler
Kaynak: www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/digital-collection/01.+paintings/31739
Mitolojinin insan vücutlu, keçi ayaklı canlıları olan Satirler kaba saba varlıklar olarak tasvir edilirler. Ormanlarda, kırlarda yaşayan satirler müzikle de uğraşırlar ve genelde Dionysos ile alakalı betimlemelerde gösterilirler. Mitolojinin figüranları diyebileceğimiz Satirlerin arasında en bilineni ise Marsyas’tır. O da Apollon ile girmiş olduğu en güzel lir çalma yarışmasını kaybeder. Ardından Apollon tarafından derisi yüzülerek öldürülür
🟠 Mitolojide bu yaratıklar yalnızca korku unsuru değildir. Her biri, insanın bilinmeyene karşı duyduğu tedirginliği, güce olan merakını ve sınırlarını zorlama isteğini temsil eder.
Bir kahramanın karşısına çıkan canavar çoğu zaman sadece bir engel değil, aynı zamanda bir dönüm noktasıdır. Onu değiştiren, şekillendiren ve hikayeyi ileri taşıyan bir eşiktir. Bu yüzden bu efsaneler zamanla kaybolmaz. Çünkü anlatılan şey sadece geçmiş değil, insanın değişmeyen tarafıdır.
Ve belki de tam bu nedenle bu hikayeler bugün bile hala anlatılmaya devam eder.
